8 του Μάρτη - Γιορτή ή έπαλξη αγώνα;

100 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την καθιέρωση της 8^ης του Μάρτη ως  Διεθνούς Μέρας της Γυναίκας, προς τιμή της ηρωικής θυσίας των απεργών εργατριών γυναικών στις 8 του Μάρτη το 1857 στη Νέα Υόρκη. Η μεγάλη διαδήλωση των εργατριών στην κλωστοϋφαντουργία και στα ραφτάδικα της Νέας Υόρκης, με αιτήματα «δεκάωρη δουλειά, φωτεινές και υγιεινές αίθουσες εργασίας, μεροκάματα ίσα με των κλωστοϋφαντουργών και των ραφτών», χτυπήθηκε από την αστυνομία και βάφτηκε με το αίμα των εργατριών. Η θυσία τους έμεινε ως φωτεινός φάρος στην ιστορία του εργατικού και του γυναικείου κινήματος.

Σήμερα, το lifestyle και τα ΜΜΕ θέλουν να μετατρέψουν την 8^η του Μάρτη σε «μέρα πάρτι και ξεφαντώματος», ενώ ορισμένες πολιτικές δυνάμεις αρκούνται σε εύηχα λόγια και επιφανειακές αναλύσεις. Το πραγματικό νόημα της 8^ης του Μάρτη βρίσκεται στον αγώνα για ισοτιμία των δύο φύλων και την εξάλειψη κάθε μορφής καταπίεσης και διάκρισης σε βάρος της γυναίκας στην εργασία, τη μόρφωση, την οικογένεια, την πολιτική εκπροσώπηση και τις διαπροσωπικές σχέσεις. Οι διαφορετικές αντιλήψεις που υπάρχουν, ως προς το χαρακτήρα του γυναικείου ζητήματος και τον προσανατολισμό που πρέπει να έχουν οι αγώνες των γυναικών, είναι άμεσα συνυφασμένες με την κοινωνικοταξική θέση και την ιδεολογία του κάθε πολιτικού χώρου.

Ποιά είναι, όμως, η ρίζα της ανισοτιμίας και των διαφόρων μορφών καταπίεσης που βιώνει σήμερα η γυναίκα; Είναι το γυναικείο ζήτημα θέμα ανταγωνισμού των δύο φύλων ή ξεπερασμένων νοοτροπιών μιας πατριαρχικής ανδροκρατικής κοινωνίας, όπως υποστηρίζουν τα αστικά κόμματα και οι κύκλοι της ΕΕ; Ας πάρουμε για παράδειγμα το ζήτημα της ανισομισθίας (δηλαδή των χαμηλότερων απολαβών για τις γυναίκες, ενώ παρέχουν ίσης αξίας εργασία),  που είναι ένα φαινόμενο το οποίο συντηρείται ακόμη και σε κράτη που έχουν κάνει μεγάλα βήματα προόδου σε ότι αφορά στη θέση της γυναίκας. Αν καλοσκεφτούμε το ζήτημα, θα αντιληφθούμε ότι από αυτή την κατάσταση κερδισμένη δε βγαίνει ούτε η εργαζόμενη γυναίκα, ούτε ο άνδρας της, αλλά ο εργοδότης, που μπορεί μάλιστα να είναι και γυναίκα. Αυτό αποτελεί μια απτή απόδειξη της ταξικής φύσης του γυναικείου ζητήματος. Οι  αντεργατικές πολιτικές, όπως οι ιδιωτικοποιήσεις κοινωνικών υπηρεσιών, η αύξηση του εργάσιμου χρόνου και των ορίων συνταξιοδότησης και η επέκταση της μερικής απασχόλησης, κτυπούν διπλά τις εργαζόμενες γυναίκες. Το γεγονός αυτό καταδεικνύει ότι το γυναικείο ζήτημα αφορά -κατά κύριο λόγο- τις γυναίκες της εργατικής τάξης κι ευρύτερα των φτωχών λαϊκών στρωμάτων. Αυτή η διπλή εκμετάλλευση της γυναίκας -ταξική και φυλετική- είναι η πεμπτουσία της γυναικείας ανισοτιμίας που έχει την αφετηρία της στα βάθη της ανθρώπινης ιστορίας, όταν πρωτοεμφανίστηκε η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο.  Οι πρώτοι που επεσήμαναν την ταξική βάση του γυναικείου ζητήματος ήταν οι Μαρξ και Έγκελς.  Πάνω σε αυτή τη βάση χτίζονταν επί αιώνες και χτίζονται ακόμα οι προκαταλήψεις, τα στερεότυπα, οι θρησκευτικοί και πολιτισμικοί αναχρονισμοί, που εμπεδώθηκαν βαθιά στις συνειδήσεις ανδρών και γυναικών.

Τον 20^ο αιώνα, το γυναικείο κίνημα σε συμπόρευση με το εργατικό κίνημα έδωσε σκληρούς αγώνες για τη γυναικεία χειραφέτηση και πέτυχε σημαντικές κατακτήσεις, οι οποίες βελτίωσαν αισθητά τη θέση της γυναίκας. Δόθηκαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα στη γυναίκα, εκσυγχρονίστηκε το οικογενειακό δίκαιο, στις πλείστες χώρες του πλανήτη καταργήθηκαν οι νομικές διακρίσεις σε βάρος των γυναικών, λήφθηκαν κοινωνικά μέτρα για την προστασία της μητρότητας και αυξήθηκε η συμμετοχή της γυναίκας στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Παρ’ όλα αυτά απέχουμε πολύ από την πραγματική ισοτιμία των δύο φύλων, αφού η εργαζόμενη γυναίκα βλέπει τα προβλήματα της να οξύνονται, καθώς η ανεργία, η φτώχεια, η μερική απασχόληση, οι μειωμένες απολαβές «κτυπούν» πρώτα τις γυναίκες. Ταυτόχρονα, παρόλο που οι γυναίκες και τα παιδιά δεν βρίσκονται στα πεδία των μαχών, είναι τα πρώτα θύματα σε κάθε ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Φαινόμενα όπως η ενδοοικογενειακή βία και η σεξουαλική παρενόχληση αφορούν σχεδόν αποκλειστικά στη γυναίκα. Αποτελεί, ακόμα, ντροπή για την ανθρωπότητα το γεγονός ότι στον 21^ο αιώνα εκατομμύρια γυναίκες πέφτουν θύματα σωματεμπορίας ή υποβάλλονται σε αποκρουστικά «έθιμα» όπως η κλειτοριδεκτομή και οι λιθοβολισμοί για εγκλήματα «τιμής».

Η πλήρης ισοτιμία της γυναίκας παραμένει και σήμερα όραμα και όχι πραγματικότητα. Άλλωστε, μέσα στο καπιταλιστικό σύστημα που βασίζεται στην εκμετάλλευση, την καταπίεση και την κοινωνική εξαθλίωση, η πλήρης ισοτιμία δεν μπορεί να επιτευχθεί. Η ιστορική εμπερία της Σοβιετικής Ένωσης, όπου για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία κατοχυρώθηκε η ισοτιμία των δύο φύλων, αποδεικνύει ότι η πραγματική γυναικεία χειραφέτηση βρίσκεται στην ποιοτικά ανώτερη κοινωνία, η οποία θέτει στο επίκεντρο της τον άνθρωπο και τις ανάγκες του: το σοσιαλισμό.

Μιχάλης Καρακατσάνης

2^ο έτος/ΝΟΠΕ