ΑΚΕΛ - ΕΔΟΝ
(Απρίλης 2006,
της Θέκλας Κυρίτση)
Στις 14 του Απρίλη 1941 συμπληρώνονται 65 χρόνια από την ίδρυση του Ανορθωτικού Κόμματος του Εργαζόμενου Λαού (ΑΚΕΛ). Η ίδρυσή του αποτελεί τον πιο σημαντικό σταθμό στην ιστορία του εργατικού κινήματος της Κύπρου. Το ΑΚΕΛ υπήρξε ο άξιος συνεχιστής του έργου του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου (ΚΚΚ).
Στα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα η αστική τάξη δυναμώνει και σαν φυσική συνέπεια διαμορφώνεται και μια νέα τάξη η εργατική. Σε όλη αυτή την περίοδο ο εργάτης ζει κάτω από συνθήκες καταπίεσης, φόβου και πείνας, χωρίς να υπάρχει ούτε νομοθεσία ούτε άλλη δύναμη που να προστατεύει τον εργαζόμενο. Η αγροτιά ξεκληρίζεται και βυθίζεται στα χρέη.
Τότε όμως, είναι που έπεσε και ο κεραυνός της Μεγάλης Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης στη Ρωσία το 1917. Ο απόηχος της Επανάστασης έφτασε και στην Κύπρο. Οι συνθήκες ήταν πια ώριμες. Πρόβαλε επιτακτικά η ανάγκη της παρουσίας μιας πολιτικής οργάνωσης που να μπει επικεφαλής της εργατικής τάξης και να καθοδηγεί τους αγώνες της. Το δεκαπενταύγουστο του 1926 πραγματοποιήθηκε το Ιδρυτικό Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου (ΚΚΚ).
Το ΚΚΚ έθεσε ως στόχο του την απαλλαγή της πατρίδας μας από το ζυγό με τη συγκρότηση ενιαίου αντιιμπεριαλιστικού, αντιαποικιακού μετώπου Ελλήνων και Τούρκων, εργατών και χωρικών. Με πρωτοβουλία των πρώτων κομμουνιστών δημιουργούνται οι πρώτες ταξικές συντεχνίες και γίνονται οι πρώτοι κοινωνικοί αγώνες. Στη εξέγερση των Οκτωβριανών, οι Άγγλοι κηρύσσουν εκτός νόμου το Κόμμα και εξορίζουν του ηγέτες του, Χαράλαμπο Βατυλιώτη (Βάτης) και Κώστα Χριστοδουλίδη. Στην περίοδο της παλμερικής δικτατορίας, το ΚΚΚ ήταν η πιο συνεπής αντιιμπεριαλιστική δύναμη, όταν η ντόπια ολιγαρχία τα είχε κάνει πλακάκια με τους αποικιοκράτες. Λαμπρή σελίδα επίσης στην ιστορία της περιόδου του ΚΚΚ ήταν και η συμμετοχή Κυπρίων κομμουνιστών στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο, ανάμεσά τους και ο μετέπειτα Γ.Γ. του ΑΚΕΛ Εζεκίας Παπαϊωάννου.
Η έκρηξη του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου βρίσκει το ΚΚΚ να δρα στην παρανομία. Ο μεγάλος αντιφασιστικός αγώνας των λαών δημιουργεί νέα δεδομένα. Τα δικτατορικά μέτρα της Παλμεροκρατίας χαλαρώνουν. Μέσα σ’αυτές τις συνθήκες το ΚΚΚ αποφασίζει να σπάσει τους φραγμούς της απομόνωσής του, δημιουργώντας ένα νόμιμο, μαζικό κόμμα που θα αγκάλιαζε τις μάζες των εργαζομένων. Στις 14 Απρίλη 1941 συγκαλείται συνέλευση στη Σκαρίνου όπου αποφασίζεται η ίδρυση του Ανορθωτικού Κόμματος του Εργαζόμενου Λαού (ΑΚΕΛ). Από την πρώτη μέρα δίδει ξεκάθαρα το πολιτικο-ιδεολογικό του στίγμα συντασσόμενο με τις δυνάμεις που πολεμούν το χιτλεροφασισμό. Το 1944 αποφασίζεται η συγχώνευση του ΚΚΚ στο ΑΚΕΛ.
Παράλληλα, μέσα στις νέες συνθήκες τον Ιούλη του 1945 ιδρύεται η Ανορθωτική Οργάνωση Νεολαίας (ΑΟΝ). Σε όλους τους αγώνες του Λαϊκού Κινήματος η νεολαία συμμετέχει ενεργά, πάντοτε πιστή στις αξίες του σοσιαλισμού και έχοντας στενές και άρρηκτες σχέσεις με το Κόμμα των εργαζομένων, το Κόμμα της Αριστεράς, το ΑΚΕΛ και το ευρύτερο Λαϊκό Κίνημα. Αργότερα, το 1959, το έργο της θα συνεχίσει η Ενιαία Δημοκρατική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΔΟΝ), λόγω της ανάγκης για ύπαρξη μιας νόμιμης οργάνωσης της δημοκρατικής νεολαίας.
Το ΑΚΕΛ από την ίδρυσή του και κατά τη διάρκεια του ΄Β Παγκοσμίου Πολέμου τίθεται στην πρωτοπορία του αντιφασιστικού αγώνα του Κυπριακού λαού. Αποκορύφωμα αυτής του της πάλης υπήρξε η απόφαση στις 16 του Ιούνη 1943 να καλέσει τα στελέχη και τα μέλη του να καταταγούν εθελοντικά στο στρατό και να πολεμήσουν τον χιτλεροφασισμό. Περίπου 800 μέλη του ΑΚΕΛ κατατάσσονται στο συμμαχικό στρατό. Οι αγωνιστές αυτοί πολέμησαν με αυτοθυσία και πολλοί έδωσαν και τη ζωή τους στα μέτωπα. Με το τέλος του πολέμου το ΑΚΕΛ βρέθηκε και πάλι στην πρωτοπορία του αγώνα για την αποστράτευση των Κυπρίων.
Με το τέλος του πολέμου οι Άγγλοι, λησμονώντας τις υποσχέσεις τους, αρνήθηκαν στον Κυπριακό λαό το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Η δεκαετία που ακολουθεί, 1945-1955, είναι δεκαετία έντονου αντιαποικιακού αγώνα με αίτημα το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης και την κατάκτηση πολιτικών ελευθεριών του λαού μας. Ήδη από τα χρόνια του πολέμου το ΑΚΕΛ απέκτησε μαζική επιρροή και μετατράπηκε σε μια μεγάλη πολιτική και κοινωνική δύναμη. Στις δημοτικές εκλογές του 1949 η Αριστερά πέτυχε μια σαρωτική νίκη σχεδόν σε όλους τους δήμους της Κύπρου.
Η Αριστερά έβλεπε την πάλη του κυπριακού λαού να εντάσσεται στη γενικότερη αντιαποικιακή, αντιιμπεριαλιστική πάλη των λαών που αναπτυσσόταν εκείνα τα χρόνια. Το ΑΚΕΛ απέρριπτε τον εθνικισμό- σοβινισμό που οδηγούσε σε αντιπαράθεση με τους Τ/Κύπριους. Επέμενε στη θέση για ενότητα δράσης όλων των αντιαποικιακών δυνάμεων σε μια δημοκρατική βάση συνεργασίας. Το ΑΚΕΛ μέσα στα πλαίσια της μαζικής πολιτικής πάλης κινητοποιούσε συνέχεια το λαό με διαδηλώσεις, συλλαλητήρια, πολιτικές απεργίες και άλλες κινητοποιήσεις.
Παράλληλα, η δεκαετία 1945-1955 είναι ταυτόχρονα και δεκαετία έντονης ταξικής πάλης. Στα χρόνια μετά το 1945 και μέχρι την ανεξαρτησία, σαν αποτέλεσμα των αγώνων κάτω από την καθοδήγηση του ΑΚΕΛ και της Παγκύπριας Εργατικής Ομοσπονδίας (ΠΕΟ), κατακτήθηκε το δικαίωμα οργάνωσης των εργαζομένων και τέθηκαν οι βάσεις των πλείστων κοινωνικο-οικονομικών κατακτήσεων που απολαμβάνουν σήμερα οι εργαζόμενοι. Αποκορύφωμα αυτών των αγώνων υπήρξαν οι μεγάλες απεργίες των μεταλλωρύχων, των αμιαντωρύχων και των οικοδόμων του 1948, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Το 1955 η ηγεσία της Δεξιάς επιδιώκοντας να περάσει εξ ολοκλήρου η πρωτοβουλία των κινήσεων στα χέρια της, στρέφεται προς τον ένοπλο αγώνα αναθέτοντάς τον μάλιστα στο Γεώργιο Γρίβα, φανατικό εθνικιστή και αντικομουνιστή. Απέκλειαν έτσι το μισό του κυπριακού λαού, την Αριστερά και τους Τ/κ. Το ΑΚΕΛ στάθηκε με επιμονή στη θέση για μαζικο πολιτικό αγώνα και στην ανάγκη να συμμετέχει σ’αυτόν το σύνολο του λαού. Κατασυκοφαντήθηκε και κατηγορήθηκε για προδοσία. Σήμερα είναι πολλοί οι ερευνητές, ιστορικοί και πολιτικοί -ανεξαρτήτως πολιτικού χώρου- οι οποίοι εκτιμούν ότι η θέση της Αριστεράς δικαιώθηκε.
Στις συνθήκες αυτές το ΑΚΕΛ και μια σειρά από οργανώσεις των εργαζομένων βρέθηκε και πάλι στην παρανομία από τους Άγγλους. Τα χρόνια αυτά, παράλληλα, δολοφονήθηκαν στελέχη της Αριστεράς με διαταγές του Γρίβα κατηγορούμενοι άδικα για προδοσία. Ο εμφύλιος πόλεμος αποφεύχθηκε χάρη στην πατριωτική στάση του ΑΚΕΛ, το οποίο απάντησε στις δολοφονίες με παλλαϊκές κινητοποιήσεις καταδίκης των δολοφονιών..
Όπως είναι γνωστό, ο ένοπλος αγώνας οδήγησε στην επιβολή των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου. Το ΑΚΕΛ διαφώνησε και συμβούλεψε τον Μακάριο να μην προσυπογράψει τις συμφωνίες. Δυστυχώς οι θέσεις του ΑΚΕΛ δεν έγιναν αποδεχτές. Διατηρώντας τις θέσεις του για τις συμφωνίες το ΑΚΕΛ εκτίμησε ότι η ανεξαρτησία, έστω και κουτσουρεμένη ήταν μια κατάκτηση του κυπριακού λαού για νέους αγώνες.
Στα δύσκολα χρόνια της πάλης εναντια στην προδοσία και το φασισμό της ΕΟΚΑ ΄Β το ΑΚΕΛ βρέθηκε και πάλι στην πρώτη γραμμή του αγώνα. Στις 15 του Ιούλη οι ΑΚΕΛιστές και οι ΕΔΟΝίτες σπεύδουν από τους πρώτους να υπερασπιστούν τη δημοκρατία και το ΑΚΕΛ καλει το λαό σε συσπείρωση και αντίσταση στο ξενοκίνητο φασιστικό πραξικόπημα. Χιλιάδεις ΑΚΕΛιστές συλλαμβάνονται από τους πραξικοπηματίες, φυλακίζονται, βασανίζονται και τα ονόματά τους μπαίνουν σε καταλόγους προς εκτέλεση. Το φασιστικό πραξικόπημα της Χούντας και της ΕΟΚΑ ΄Β ανοίγει τις πόρτες στον Αττίλα. Στις 20 του Ιούλη 1974 το ΑΚΕΛ καλεί σε υπεράσπιση της πατρίδας. Όμως ο αγώνας ήταν άνισος και προδωμένος. Παρά την ηρωική αντίσταση του λαού μας ο Αττίλας καταλαμβάνει τη μισή Κύπρο κι εκδιώκει στην προσφυγιά το 1/3 του πληθυσμού.
Το ΑΚΕΛ, μελετώντας τις συνθήκες που δημιουργήθηκαν μετά το 1974 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η λύση, προκειμένου να αποτραπεί η οριστική διχοτόμηση και να αποκρουστούν τα σχέδια της Τουρκίας, έπρεπε να είναι η λύση της ομοσπονδίας. Από τότε μέχρι και σήμερα το ΑΚΕΛ παραμένει ο πιο συνεπής υποστηριχτής της λύσης διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας. Και από τότε μέχρι και σήμερα το Κόμμα μας θεωρεί την επαναπροσέγγιση αναγκαία προϋπόθεση τόσο για την εξεύρεση λύσης όσο και για τη βιωσιμότητα της λύσης που θα εξευρεθεί. Οι ηρωομάρτυρες Καβάζογλου και Μισιαούλης θυσίασαν τη ζωή τους στο βωμό της φιλίας των δύο κοινοτήτων και η θυσία τους έγινε σύμβολο αγώνα για επαναπροσέγγιση.
Για 80 χρόνια σε όλες τις κατακτήσεις των εργαζομένων του τόπου μας, βρισκεται η σφραγίδα του Κόμματος της Αριστεράς: οκτάωρο, κοινωνικές ασφαλίσεις, ΑΤΑ, συλλογικές συμβάσεις, επιδόματα και στήριξη στα λαϊκά στρώματα, στην ισοτιμία των δύο φύλων.
Σε όλους τους αγώνες νεολαίας η ΕΔΟΝ ήταν η εμπροσθοφυλακή: δικαίωμα ψήφου στα 18, ίδρυση των πανεπιστημίων, κατοχύρωση του μαθητικού και φοιτητικού συνδικαλισμού, ενάντια στην ίδρυση ιδιωτικών κερδοσκοπικών πανεπιστημίων, ενάντια στην παράταση του ορίου αφυπηρέτησης, στη δράση για την προστασία του περιβάλλοντος.
Aν όμως το ΑΚΕΛ είναι το κόμμα της τιμημένης ιστορίας, είναι πολύ περισσότερο η ελπιδοφόρα δύναμη του μέλλοντος. Και η ΕΔΟΝ είναι η νεολαιίστικη δύναμη που πρωτοπορεί στους αγώνες του μαθητικού και φοιτητικού κινήματος, το πιο μαχητικό και συνειδητοποιημένο κομμάτι της νεολαίας μέσα σε συνθήκες μαζικής αποχαύνωσης.
Στα χρόνια που η κονσερβοποίηση της τέχνης γίνεται νόμος της αγοράς το ΑΚΕΛ και η ΕΔΟΝ προτείνουν την ποιότητα, την ουσία, τη δημιουργικότητα, την τέχνη και τον πολιτισμό. Στην Ε.Ε. του νεοφιλελευθερισμού, που στραγγαλίζει τους εργαζόμενους με οδηγίες τύπου Μπόλκενσταϊν, που ακυρώνει τα δικαιώματα των λαών με μαζικά φακελώματα η Αριστερά μπαίνει ξανά επικεφαλής των αγώνων. Στη νέα τάξη που ιμπεριαλισμός αποκαλύπτει το πραγματικό του πρόσωπο το ΑΚΕΛ και η ΕΔΟΝ αποτελούν τη ραχοκοκαλιά του αντιπολεμικού κινήματος. Στις δύσκολες τούτες στιγμές που ο ιμπεριαλισμός και ο εθνικισμός ξανακτυπούν την πόρτα του νησιού μας το Κόμμα των Ελληνοκυπρίων και των Τουρκοκυπρίων ξαναδίνει την προοπτική και την ελπίδα.
