Ισπανικός Εμφύλιος και οι Κύπριοι κομμουνιστές στις Διεθνείς Ταξιαρχίες
(Γενάρης 2007,
του Πέτρου Ηρακλέους)
Στην Ισπανία της δεκαετίας του 1930 οι οξυμένες κοινωνικό-οικονομικές και ιδεολογικές αντιθέσεις χώρισαν τη χώρα στα δύο. Το δημοκρατικό στρατόπεδο, το οποίο αποτελούσαν οι εργάτες, οι αγρότες, τα μικροαστικά στρώματα, η προοδευτική διανόηση. Και το αντιδραστικό στρατόπεδο το οποίο αποτελούσαν η μεγάλη αστική τάξη, οι γαιοκτήμονες, ο ανώτατος κλήρος της καθολικής εκκλησίας και η αντιδραστική ηγεσία του στρατού. Καθώς οξυνόταν η αντιπαράθεση ωρίμαζαν ταυτόχρονα και οι συνθήκες για μια λαϊκή δημοκρατική επανάσταση.
Σε αντίβαρο, άρχισε, με κυβερνητική κάλυψη, να σηκώνει κεφάλι ο φασισμός. Απέναντι σ’ αυτή τη κατάσταση οι αριστερές και δημοκρατικές δυνάμεις της κινητοποιούνται προς τη συγκρότηση λαϊκού αντιφασιστικού μετώπου. Στην πρώτη γραμμή της πάλης βρίσκεται το Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας. Έτσι το Γενάρη του ίδιου χρόνου το Λαϊκό Μέτωπο που είχε συγκροτηθεί από το Κομμουνιστικό Κόμμα και άλλες δημοκρατικές ριζοσπαστικές δυνάμεις κέρδισε τις εκλογές το Φλεβάρη του 1936.
«Στις 18 του Ιούλη του 1936, η Ισπανία ξύπνησε αλαφιασμένη. Οι πρώτες κανονιές της εξέγερσης ακούστηκαν στο Μαρόκο. Ο αντίλαλος των πυροβολισμών απλώθηκε τρομακτικός σ’ όλη την Ισπανία. Από στόμα σε στόμα, από σπίτι σε σπίτι, από δρόμο σε δρόμο δινόταν ο συναγερμός: “Οι στρατιωτικές δυνάμεις που βρίσκονται στο Μαρόκο ξεσηκώθηκαν ενάντια στη δημοκρατία”. Οι συγκεχυμένες αλλά τρομερές πληροφορίες που έφταναν από διάφορες πηγές στο λαό, έκαναν δεκάδες χιλιάδες πολίτες να κατεβαίνουν στους δρόμους, στις πόλεις και στα χωριά με πατριωτική ανησυχία να μάθουν την αλήθεια, να δείξουν ότι ήταν πρόθυμοι να υποστηρίξουν την κυβέρνηση για την υπεράσπιση της δημοκρατίας».
Οι γραμμές αυτές της Ισπανίδας κομουνίστριας Ντολόρες Ιμπαρούρι, της θρυλικής Πασιονάρια περιγράφουν τις πρώτες στιγμές του εμφυλίου. Ήταν τότε που μια ομάδα στασιαστών αξιωματικών, με αρχηγό τον στρατηγό Φράνκο, στράφηκε εναντίον της δημοκρατικής κυβέρνησης. Αρχίζει έτσι ένας αιματηρός εμφύλιος πόλεμος που θα διαρκέσει τρία χρόνια. Την ίδια μέρα του φασιστικού πραξικοπήματος η Ιμπαρούρι που είχε το χάρισμα με τους λόγους και τη δράση της να συνεπαίρνει και να ενθουσιάζει το λαό, βροντοφώναξε «Δεν θα περάσουν! Νo Ρasaran!» Και αυτή η φράση έγινε το σύνθημα της μαχόμενης δημοκρατικής Ισπανίας.
Ναζιστική Γερμανία και φασιστική Ιταλία επεμβαίνουν απροκάλυπτα υπέρ του Φράνκο. Χίτλερ και Μουσολίνι σπεύδουν να αναγνωρίσουν το φασιστικό καθεστώς. Το στηρίζουν πολιτικά και διπλωματικά. Παραχωρούν απλόχερα κάθε είδος οπλισμού και πολεμικής βοήθειας. Στέλλουν δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες να πολεμήσουν στο πλευρό των ισπανικών φασιστικών δυνάμεων.
Η Αγγλία και η Γαλλία με πρόσχημα τη μη επέμβασης εφαρμόζουν εμπάργκο όπλων σε βάρος της Δημοκρατικής Ισπανίας. Οι ΗΠΑ προσχωρούν στην πολιτική της «μη επέμβασης». Μόνο η Σοβιετική Ένωση στάθηκε δίπλα στην Ισπανική Δημοκρατία και τη στήριξε πολιτικά, διπλωματικά, ηθικά αλλά και με την αποστολή όπλων και έμπειρων αξιωματικών για να εκπαιδεύσουν τον δημοκρατικό ισπανικό στρατό.
Σε όλη την Ισπανία γίνονται συντονισμένες ανταρσίες στρατιωτικών. Οι φασίστες που βρίσκονται κυρίως στην Αφρική, μεταφέρονται με γερμανικά αεροπλάνα στην Ισπανία. Η επέλαση των στασιαστών συνεχίζεται για 3 μέρες και έχει ως αποτέλεσμα την κατάληψη 23 πόλεων. Από την άλλη μεριά, η κυβέρνηση δε θέλει να προχωρήσει σε εξοπλισμό του λαού, κάτι που ζήταγε έντονα το ΚΚΙ. Είναι γνωστό άλλωστε ότι οι κομμουνιστές έδιναν μάχη και μέσα στο ίδιο το δημοκρατικό μέτωπο ενάντια στη ταλαντευόμενη γραμμή των σοσιαλδημοκρατών και τη στάση των αναρχικών. Στις αρχές Σεπτέμβρη, οι στασιαστές βρίσκονται λίγο έξω από τη Μαδρίτη και στα τέλη του Οκτώβρη έχουν ήδη μπει στα δυτικά της προάστια. Η τελική τους επέλαση προς την πόλη εμποδίζεται από μια έκπληξη. Σοβιετικά τανκ!
Οι κινηματίες ελπίζανε σε μια πλήρη επιτυχία μέσα σε λίγες μέρες. Αλλά εναντίον τους ξεσηκώθηκε ολόκληρη η Ισπανία - το προλεταριάτο, η αγροτιά, οι μικροαστοί. Στα εργοστάσια και στα ορυχεία συγκροτούνται εργατικά τάγματα που οπλίζονται με ό,τι μπορούν: με πιστόλια, με κυνηγετικά όπλα, με παλιά τουφέκια, με πακέτα δυναμίτη, με χειροβομβίδες, με μαχαίρια. Η Μαδρίτη μετά από μια τρομακτική σύγκρουση κρατήθηκε στα χέρια της κυβέρνησης.
Το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα συγκροτούν μια διεθνή στρατιωτική δύναμη από εθελοντές αντιφασίστες για να κατεβούν στην Ισπανία και να πολεμήσουν στο πλευρό του Ισπανικού λαού. Συγκροτούνται οι Διεθνείς Ταξιαρχίες.
Υπολογίζεται ότι γύρω στις 60 χιλιάδες είναι οι διεθνιστές αντιφασίστες που πολεμήσουν τον φασισμό στην Ισπανία. Οι Διεθνείς Ταξιαρχίες διαδραμάτισαν αποφασιστικό ρόλο στην άμυνα της Μαδρίτης και διακρίθηκαν σε όλες τις μάχες του πολέμου. Υπήρξαν η πιο ρωμαλέα έκφραση διεθνιστικής αλληλεγγύης που γνώρισε ο κόσμος.
Η μικρή Κύπρος έδωσε το δικό της παρών στη μεγάλη κινητοποίηση ενάντια στον ισπανικό φασισμό. Γύρω στους 60 Κύπριους έσπευσαν να ενταχθούν εθελοντικά στις δυνάμεις των Διεθνών Ταξιαρχιών. Οι Κύπριοι διεθνιστές πολέμησαν μαζί με τους συναγωνιστές τους σχεδόν σε όλες τις μεγάλες μάχες του Ισπανικού Αντιφασιστικού Πολέμου. Στις μάχες διακρίθηκαν για τη γενναιότητα, τον ηρωισμό τους, το θάρρος, τη μαχητικότητα και τα ηγετικά τους προσόντα και αρκετοί προήχθησαν σε διάφορους βαθμούς. Ο Ευάνθης Νικολαΐδης έγινε λοχαγός, Μιχαλάκης Οικονομίδης διετέλεσε Πολιτικός Κομισάριος και ο Γιακουμής Κούμουλλος λοχίας. Ο πιο γνωστός από τους Κυπρίους που πολέμησαν εθελοντικά στην Ισπανία είναι ο Εζεκίας Παπαϊωάννου, ο ιστορικός ηγέτης του ΑΚΕΛ. Ο Παπαϊωάννου ήταν από τους πρώτους εθελοντές και πολέμησε στη μάχη της Αντιούχα, όπου και τραυματίστηκε σοβαρά. Τουλάχιστον 15 από τους Κύπριους αντιφασίστες που πολέμησαν εθελοντικά στην Ισπανία σκοτώθηκαν υπερασπιζόμενοι τη δημοκρατία και τη κοινωνική δικαιοσύνη. Τα ονόματα αυτών : Άγγελος Ρωμάνης, Αναστάσης Αντωνίου, Δημήτρης Νικολάου, Αχιλλέας Κανάρης, Βασίλης Παττίχης, Γιακουμής Κούμουλλος, Γιώργος Πανταζής, Λούκας Ορφανίδης, Νίκος Πέρδικος, Παναγιώτης Ανθηρός, Παναγιώτης Κατσαρώνας, Σέργιος Ρωσσίδης, Σπύρος Παντελίδης, Χρίστος Κωνσταντίνου και Χρίστος Χριστοδούλου.
Η συμμετοχή της Κύπρου στον Ισπανικό Αντιφασιστικό Πόλεμο είναι μια τιμημένη και ένδοξη σελίδα της ιστορίας μας. Μια σελίδα της ιστορίας του Λαϊκού Κινήματος που δυστυχώς παραμένει υποβαθμισμένη και ξεχασμένη, όπως και η συμμετοχή στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Όταν αποφασίστηκε να φύγουν οι Διεθνείς Ταξιαρχίες από την Ισπανία, η Ιμπαρούρι αποχαιρέτησε τους αντιφασίστες μαχητές των Διεθνών Ταξιαρχιών με αυτά τα λόγια: «Λάβαρα της Ισπανίας! Χαιρετίστε όλους αυτούς τους ήρωες. Υποκλιθείτε για να τιμήσετε τόσους μάρτυρες! Μανάδες και Γυναίκες της Ισπανίας! Όταν τα χρόνια περάσουν και οι πληγές του πολέμου επουλωθούν, όταν η θολή ανάμνηση των θλιβερών αιματηρών ημερών ξεθωριάσει στην παρουσία της ελευθερίας, της ειρήνης και της ευημερίας, όταν τα μίση πάψουν να υπάρχουν και όταν η περηφάνια στην ελεύθερη χώρα μας γίνει κτήμα ισότιμο όλων των Ισπανών, μιλήστε στα παιδιά σας. Πείτε τους γι’ αυτούς τους άνδρες των Διεθνών Ταξιαρχιών. (…) Σήμερα πολλοί αναχωρούν. Χιλιάδες άλλοι μένουν εδώ, θαμμένοι στην ισπανική γη, χαραγμένοι βαθιά στη μνήμη όλων των Ισπανών. (…) Μπορείτε να φύγετε υπερήφανοι. Έχετε γράψει ιστορία. Είσαστε θρύλος. Είσαστε το ηρωικό παράδειγμα της δημοκρατικής αλληλεγγύης και του διεθνισμού. Και όταν ανθίσει η ελιά της ειρήνης πλεγμένη με τα νικηφόρα δάφνινα στεφάνια της Δημοκρατίας της Ισπανίας, επιστρέψτε. Επιστρέψτε στο πλευρό μας, εδώ θα βρείτε πατρίδα - αυτοί που δεν έχουν πατρίδα ή φίλους, που πρέπει να ζήσουν στερημένοι της φιλίας - όλοι, όλοι θα έχουν τη στοργή και την ευγνωμοσύνη του ισπανικού λαού, που σήμερα και αύριο θα ζητωκραυγάζει με ενθουσιασμό: Ζήτω οι ήρωες των Διεθνών Ταξιαρχιών.»
Ο πόλεμος τελειώνει με την ήττα του Iσπανικού Δημοκρατικού Στρατού η οποία γέννησε το βάρβαρο καθεστώς του φασίστα Φράνκο που κράτησε αρκετές δεκαετίες (1975). Tους 600.000 νεκρούς του εμφύλιου πολέμου συμπληρώνουν τα αντίποινα των φασιστών. Υπολογίζεται ότι οδηγήθηκαν στο απόσπασμα πενήντα χιλιάδες αντιφασίστες και πέραν των 200 χιλιάδων έμειναν για χρόνια στις φυλακές και πολλοί πέθαναν από τις κακουχίες και τα βασανιστήρια.
Τα μηνύματα όμως αυτού του αγώνα παραμένουν ζωντανά μέχρι και σήμερα. Πρώτον, απέναντι στην αντίδραση και το φασισμό, όποια μορφή και να έχει, η μόνη επιλογή είναι ο ασυμβίβαστος και ανειρήνευτος αγώνας για να μπορέσουμε να κτίσουμε το δικό μας αύριο. Η επιταγή της διεθνιστικής αλληλεγγύης γίνεται πιο επίκαιρη από ποτέ. Τώρα που ο ιμπεριαλισμός αποκαλύπτει την επιθετικότητά του και ο νεοφιλελευθερισμός σαρώνει στο πέρασμά του το «NON PASARAN» πρέπει να ξανακουστεί σε όλες τις γλώσσες του κόσμου πιο μαζικά και πιο δυνατά από ποτέ!
