(της Σωτήρας Σωτηρίου, Νοέμβρης 2009)
Στα πρώτα χρόνια της βρετανικής αποικιοκρατίας, η ανάπτυξη του καπιταλισμού στο νησί μας, είχε ως φυσικό επακόλουθο τη μαζικοποίηση της εργατικής τάξης, η οποία ζούσε και εργαζόταν κάτω από άθλιες συνθήκες εκμετάλλευσης από τη ντόπια αστική τάξη, τους τοκογλύφους και τους τσιφλικάδες. Αυτές οι αντικειμενικές συνθήκες σε συνδυασμό με τα μηνύματα της Μεγάλης Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης που έφταναν και στο νησί μας, δημιούργησαν την ανάγκη ίδρυσης ενός πρωτοπόρου πολιτικού κόμματος της εργατικής τάξης. Ένα κόμμα που θα ενσαρκώνε την ιστορική αποστολή της εργατικής τάξης για ένα κόσμο χωρίς εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και ταυτόχρονα θα εξέφραζε, θα υπερασπιζόταν και θα αγωνιζόταν για τα συμφέροντα και τα δίκαια των εργαζομένων. Ένα κόμμα που θα πάλευε για την ελευθερία της Κύπρου από το βρετανικό ζυγό χωρίς παζάρια με τους αποικιοκράτες.
Η ανάγκη γέννησε το ώριμο τέκνο. Τον Δεκαπενταύγουστο του 1926, σε ένα ταπεινό σπίτι της οδού Βασιλείου Μακεδόνος στη Λεμεσό, πραγματοποιήθηκε το Α’ (Ιδρυτικό) Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου. Το συνέδριο αποτέλεσε το επιστέγασμα μιας διαδικασίας που είχε αρχίσει από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 όταν είχαν εμφανιστεί στην Κύπρο οι πρώτοι κομουνιστικοί πυρήνες. Στο Συνέδριο που έγινε κάτω από συνθήκες άκρας μυστικότητας έλαβαν μέρος εικοσιδύο στελέχη του ΚΚΚ. Ανάμεσα τους και μία γυναίκα, η πρωτοπόρα κομμουνίστρια Κατίνα Νικολάου.
Η Κατίνα μεγάλωσε μέσα σε μια εργατική λαϊκή οικογένεια. Η φτώχεια και η στέρηση που πέρασε από μικρή, είχαν σαν αποτέλεσμα μια συστηματική ζύμωση για το τί έπρεπε να αλλάξει, ώστε να πάψει η αδικία και η εκμετάλλευση. Όπως χαρακτηριστικά σκεφτόταν η ίδια «Να αλλάξει η ζωή του κόσμου, να ζήσει καλύτερα από εμάς». Σε μια περίοδο που όλα τα μέλη της οικογένειας έπρεπε να δουλεύουν ώστε να έρχονται χρήματα στο σπίτι, η Κατίνα καταφέρνει να σπουδάσει δασκάλα. Στα 19 της χρόνια οργανώνεται στους πρώτους κομματικούς πυρήνες που υπήρχαν στο Βαρώσι. Με το διορισμό της σε σχολείο στο Παραλίμνι δεν χάνει καιρό και διακριτικά εισάγει στις συζητήσεις τα ζητήματα της ανισότητας, της σκλαβιάς της γυναίκας και της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. Αν γινόταν αυτό αντιληπτό ίσως θα της στοίχιζε ακόμη και τη ζωή της. Παρόλα αυτά, με το ίδιο σθένος συνέχιζε να μιλά μέσα στο σχολείο για τις ιδέες της κοινωνικής δικαιοσύνης και της ελευθερίας.
Οι συνθήκες της εποχής της στέρησαν ακόμη και την χαρά να επισημοποιήσει το γάμο της μιας και η πολιτική του υπουργείου παιδείας, τότε, δεν επέτρεπε σε παντρεμένες γυναίκες να διδάσκουν. Ενώ εργάζεται ως δασκάλα, παράλληλα, δουλεύει εθελοντικά στο κομματικό μηχανισμό. Προπαγανδίζει τις νέες ιδέες με κάθε ευκαιρία που της δίνεται, σε γυναίκες και στο σχολείο. Αποκαλύπτει την διπλή εκμετάλλευση που υφίσταται η γυναίκα της εργατικής τάξης –ταξική και φυλετική- και μιλά για το δρόμο που προτείνουν οι κομμουνιστές. Η πραγματική χειραφέτηση της γυναίκας βρίσκεται έξω από το εκμεταλλευτικό καπιταλιστικό σύστημα, στο σοσιαλισμό. Άλλωστε, το ζωντανό παράδειγμα της Σοβιετικής Ένωσης, όπου για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία κατοχυρώθηκε η ισότητα των δύο φύλων, μιλούσε από μόνο του.
Καθώς το ΚΚΚ αγωνιζόταν να βάλει γερά θεμέλια, η ανάγκη για να υπάρξει ένα εκφραστικό όργανο που να μπολιάζει το λαό με τα ιδανικά του σοσιαλισμού, ήταν επιτακτική. Η οικονομική κατάσταση των μελών του κόμματος, όμως, δεν το επέτρεπε. Έτσι, η Κατίνα προσφέρει όλη την προίκα που της είχε αφήσει η οικογένεια της για να αποκτηθεί ο πρώτος πολυγράφος και έτσι ξεκινά να τυπώνεται ο «Νέος Άνθρωπος», το εκφραστικό όργανο του ΚΚΚ.
Τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, τα στελέχη του ΚΚΚ πέρασαν μέσα από φοβερές αντιξοότητες, τόσο εξαιτίας της βάρβαρη καταστολής κάθε κομμουνιστικής δράσης από μέρους των αποικιοκρατών, όσο και από τη σκοταδιστική στάση της ντόπιας πλουτοκρατίας μαζί με την ηγεσία του κλήρου. Οι συλλήψεις, οι φυλακίσεις, οι δίκες και οι προπηλακισμοί ήταν καθημερινό φαινόμενο. Μετά την εξέγερση των Οκτωβριανών και την εξορία των ηγετών του ΚΚΚ, το Κόμμα είναι και τυπικά στην παρανομία. Ένεκα της ανάγκης και για νόμιμη δράση, ιδρύεται το 1941 το ΑΚΕΛ, ενώ το 1944 το ΚΚΚ συγχωνεύεται στο ΑΚΕΛ που είναι ο συνεχιστής του.
Την ίδια στιγμή η εισαγωγή μηχανών, που μείωναν την απαιτούμενη μυϊκή δύναμη και χρειάζονταν τα λεπτά και ευκίνητα γυναικεία (αλλά και παιδικά χέρια), π.χ. στην υφαντουργία, δημιούργησε τη δυνατότητα για τη μαζική είσοδο των γυναικών στην παραγωγή. Αυτό έδωσε την ευκαιρία στο Κόμμα να αναπτύξει δράση μέσα στις εργαζόμενες γυναίκες, στην οποία η Κατίνα πρωτοστάτησε. Η Κατίνα υπήρξε γραμματέας της Οργάνωσης Δημοκρατικών Γυναικών, ενώ το 1950 στην ιδρυτική συνέλευση εκλέγεται Γραμματέας της Παγκύπριας Οργάνωσης Δημοκρατικών Γυναικών, που ήταν η προσπάθεια να ενοποιηθούν και να συντονίσουν τη δράση τους οι σκόρπιες οργανώσεις γυναικών. Το 1955, οι Βρετανοί θέτουν εκτός νόμου το ΑΚΕΛ και μαζί του όλες τις λαϊκές οργανώσεις. Έτσι, η ΠΟΔΓ περνά στην παρανομία, μέχρι το 1959 που θα δώσει τη σκυτάλη στην ΠΟΓΟ.
Ο αντιαποικιακός αγώνας του κυπριακού λαού βρίσκει την Κατίνα Νικολάου στην πρώτη γραμμή του Λαϊκού Κινήματος, το οποίο απλώνεται, φουντώνει και δυναμώνει τις μαζικές κινητοποιήσεις του ενάντια στην αποικιακή καταπίεση. Πρωτοστατεί στις κινητοποιήσεις για την αποφυλάκιση των στελεχών του Κινήματος αλλά και στη συλλογή χρημάτων για τη συντήρηση των οικογενειών των φυλακισμένων. Η πρωτοπόρα αγωνίστρια θέτει ως στόχο ζωής την διαφώτιση, την αφύπνιση και κινητοποίηση των γυναικών στην αντιιμπεριαλιστική πάλη του λαού και την διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας. Mε κίνδυνο τη ζωής της μαζί με όλους τους πρωτοπόρους κομμουνιστές, σηκώνουν περήφανα στους ώμους τους την υπόθεση της εδραίωσης και μαζικοποίησης του ΑΚΕΛ. Είναι η περίοδος που το Κόμμα περνά μέσα από τη δοκιμασία της γριβικής τρομοκρατίας με τις αλλεπάλληλες δολοφονίες στελεχών, ιδιαίτερα στην επαρχία της Αμμοχώστου όπου δραστηριοποιείται η Κατίνα. Στη συνέχεια ακολουθεί η τραγωδία του 1974, με ό,τι σημαίνει για την Κύπρο, το λαό και το ΑΚΕΛ.
Η συντρόφισσα Κατίνα Νικολάου φεύγει από τη ζωή στις 11 Δεκεμβρίου 1984. Στα 60 χρόνια δράσης της στο Λαϊκό Κίνημα έθεσε το λιθαράκι της στο δυνάμωμα του Κόμματος, χωρίς να κάνει ποτέ ούτε βήμα πίσω. Η Κατίνα Νικολάου και οι υπόλοιποι πρωτοπόροι κομμουνιστές, χάραξαν την πορεία του Κόμματος μας προς το μέλλον με την αυταπάρνηση και την ανιδιοτελή προσφορά τους. Νίκησαν όλα τα εμπόδια. Άνοιξαν το δρόμο για να περάσει η επόμενη βάρδια της εργατικής τάξης που στελέχωσε τις γραμμές του κόμματος. Κράτησαν ψηλά τα τιμημένα λάβαρα του Κόμματος μας ακόμα και μέσα στις συνθήκες της πιο μαύρης αντίδρασης, ντόπιας και ξένης.
Το 2010 το γυναικείο κίνημα της ΠΟΔΓ-ΠΟΓΟ συμπληρώνει 60 χρόνια ζωής και δράσης και έτσι η σκέψη στρέφεται με σεβασμό στις πρώτες κομμουνίστριες. Σε αυτές τις γυναίκες που όταν ασχολούνταν με τα κοινά ή ζητούσαν δικαιώματα θεωρούνταν, τουλάχιστον, χαμηλής ηθικής. Σε αυτές που μπήκαν στην πρώτη γραμμή για την οργάνωση και των γυναικών και των ανδρών της εργατικής τάξης. Σε αυτές που απέδειξαν με τη ζωή τους τα λόγια του Μαρξ:
«Όποιος σκαμπάζει λίγο από
ιστορία, ξέρει καλά πως οι μεγάλες κοινωνικές μεταβολές είναι αδύνατες χωρίς
το γυναικείο προζύμι»…
