(Μάρτης 2007, της Θέκλας Κυρίτση)
«Τη γη δεν την κληρονομήσαμε από τους γονείς μας, απλώς τη δανειστήκαμε από τα παιδιά μας» και έχουμε χρέος να τη δανείσουμε κι εμείς στα δικά μας παιδιά. Κι όμως ο κίνδυνος μιας πλανητικής καταστροφής φαίνεται όλο και πιο κοντά μας. Όλο και περισσότεροι επιστήμονες και ειδικοί κρούουν τον κώδονα του κινδύνου: Η ανθρωπότητα πρέπει να αντιδράσει. Η προστασία του περιβάλλοντος είναι, για όλους τους ανθρώπους, όρος ζωής.
Γιατί, λοιπόν, όχι μόνο τα παλιά περιβαλλοντικά προβλήματα επιδεινώνονται αλλά και νέα προβλήματα εμφανίζονται συνεχώς; Μήπως επειδή δεν κάνουμε όλοι μας ανακύκλωση ή μήπως επειδή πετάμε χαρτάκια στα πάρκα; Δυστυχώς αυτές οι λύσεις - αν και συχνά είναι οι μόνες που μας προτείνονται - απέχουν πολύ από τη ρίζα του προβλήματος.
Τον τελευταίο καιρό ακούμε συχνά για την αλλαγή του κλίματος του πλανήτη. Οι κλιματολογικές αλλαγές με τα έντονα φυσικά φαινόμενα όπως είναι το τσουνάμι και οι τυφώνες στην αμερικανική ήπειρο είναι το αποτέλεσμα της αδίστακτης επέμβασης του ανθρώπου στο περιβάλλον. Εδώ και τόσα χρόνια διαβάζουμε στις εφημερίδες για το φαινόμενο του θερμοκηπίου, για την εξάντληση των φυσικών πόρων, για την τρύπα του όζοντος. Μαζί μ’ αυτά η εγκατάλειψη της υπαίθρου είναι από τα κυριότερα περιβαλλοντικά προβλήματα και η δημιουργία ταυτόχρονα τερατουπόλεων, όπως η Αθήνα, η οποία είναι φανερό ότι απέχει πάρα πολύ από την απαιτούμενη ποιότητα ζωής ή από μια εξισορροπημένη ανάπτυξη στα όρια της φύσης.
Τελευταία, γίνεται ιδιαίτερη αναφορά στην υποβάθμιση των τροφίμων. Όλοι θυμόμαστε τις φουρνιές των πουλερικών με διοξίνες ή τη νόσο των τρελών αγελάδων που τάραξαν τις διατροφικές συνήθειες των Ευρωπαίων. Και τα δύο κρούσματα ήταν αποτέλεσμα των μεταλλαγμένων ζωοτροφών, με τις οποίες τάιζαν τα προς εκμετάλλευση ζώα τους. Είναι φανερό ότι όσο οι τροφές μας βρίσκονται στα χέρια των πολυεθνικών εταιριών και στο έλεος των μεγαλοεπιχειρηματιών ποτέ δε θα μπορέσουμε να είμαστε σίγουροι για την καλή μας υγεία.
Όλα αυτά, καθώς βέβαια και η ρύπανση του εδάφους, του αέρα, και των υδάτινων πόρων, η καταστροφή της χλωρίδας και της πανίδας είναι κύρια περιβαλλοντικά προβλήματα, προβλήματα που δεν είναι παρά το αποτέλεσμα της παρέμβασης του καπιταλισμού στο περιβάλλον. Η ασυδοσία του κέρδους πλήττει αναπόφευκτα ολόκληρο το οικοσύστημα. Το κεφάλαιο μπροστά στη μεγιστοποίηση των κερδών του εκμεταλλεύεται όχι μόνο τον άνθρωπο και την εργασία του αλλά και το περιβάλλον, με καταστροφικές γι’ αυτό συνέπειες.
Είναι ενδεικτικό ότι τα χρήματα που δαπανούνται για μέτρα προστασίας του περιβάλλοντος είναι ελάχιστα μπροστά στα δισεκατομμύρια δολάρια που δαπανούνται καθημερινά για στρατιωτικό εξοπλισμό. Ταυτόχρονα, οι πόλεμοι που γίνονται τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν κι αυτοί με τη σειρά τους ότι μπροστά στα κέρδη δεν υπολογίζεται ούτε η ανθρωπινη ζωή, ούτε ολόκληροι λαοί, πόσο μάλλον η καταστροφή της φύσης. Οι ΗΠΑ, ως ο προστάτης των πολυεθνικών και του κεφαλαίου, αρνούνται να υπογράψουν τη Συνθήκη του Κιότο για τον περιορισμό της εκπομπής ρίπων και αερίων στην ατμόσφαιρα. Ακόμα, στα πλαίσια της Ε.Ε. οι διάφορες διεθνείς συμφωνίες παραγνωρίζονται σε πολλές περιπτώσεις στο βωμό των οικονομικών συμφερόντων.
Οι εναλλακτικές πηγές ενέργειας υπάρχουν και μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες των καταναλωτών. Η ηλιακή ενέργεια, η αιολική, η γεωθερμία, η υδροηλεκτρική ενέργεια, η βιομάζα αποτελούν εναλλακτικές μορφές ενέργειας. Η εκμετάλλευσή τους μπορεί να επιφέρει θετικές περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις για μια βιώσιμη ανάπτυξη με οικολογικές προοπτικές και ανθρώπινο πρόσωπο. Το ζήτημα, όμως, σε αυτό το σύστημα, για αυτό το σύστημα, δεν είναι, ούτε υπήρξε ποτέ, το καλό του συνόλου, το ζήτημα είναι ποιά μορφή ενέργειας προσφέρει αυτή τη στιγμή τα μεγαλύτερα κέρδη στις βιομηχανίες.
Έτσι λοιπόν μπορούμε πιο εύκολα να ελπίζουμε από τον καπιταλισμό να μας έχει ήδη χτίσει οικισμούς στο φεγγάρι, όταν θα έχει καταστρέψει τη γη μας. Δε μπορούμε όμως καθόλου να περιμένουμε απ’ αυτόν και τους εκπροσώπους του να εργαστούν για τη διάσωση του πλανήτη. Γιατί καμιά πολυεθνική εταιρία και κανένα μονοπώλιο δε θα θυσιάσουν ούτε ελάχιστο μέρος από τα κέρδη τους για το καλό του περιβάλλοντος ή του πλανήτη όπως ακριβώς δε θα το κάνουν ποτέ για το καλό της ανθρωπότητας ή του συνόλου.
Είναι προφανές ότι ο καπιταλισμός δεν οδηγεί μόνο στη φτώχεια και την εξαθλίωση. Ο καπιταλισμός και οι εκπροσώποι του μπορούν να οδηγήσουν τον πλανήτη στην καταστροφή του. Εκτός βέβαια αν μας βρίσκουν συνεχώς μπροστά τους. Όχι σε επίπεδο ατομικής πρακτικής - χωρίς να εννοούμε ότι και αυτό δεν έχει τη σημασία του - αλλά σε επίπεδο συλλογικό. Είναι επιτακτική η ανάγκη να βρουν μπροστά τους τη συλλογική πολιτική παλλαϊκή πάλη. Η ακτιβιστική δράση δεν αρκεί. Πρέπει να βρουν μπροστά τους ενωμένη και δυνατή τη ριζοσπαστική αριστερά. Αυτή είναι η μόνη δύναμη που καταδεικνύει τις αιτίες της καταστροφής και αποκαλύπτει ποιοί είναι οι πραγματικοί ένοχοι.
Τα κόμματα ή τα κινήματα που ασχολούνται αποσπασματικά και μονοθεματικά με αυτό το ζήτημα αναζητούν απλώς λύσεις - μπαλώματα ξεχνώντας κάτι πολύ βασικό: το πρόβλημα της προστασίας του περιβάλλοντος δεν είναι ξέχωρο από τα υπόλοιπα προβλήματα του κόσμου. Οι αιτίες που προκαλούν την εξαθλίωση, τη φτώχεια, τον πόλεμο, τον ατομικισμό είναι οι ίδιες που ευθύνονται για την περιβαλλοντική καταστροφή.
Η μάχη για προστασία του περιβάλλοντος δεν είναι μάχη αποσπασματική. Είναι μάχη κατά του καπιταλισμού και των εκφραστών του. Απαιτείται να αποκαλυφθούν οι αιτίες, να δαχτυλοδειχθούν οι ένοχοι, μα πιο πολύ από όλα να καταδικαστεί το σύστημα που γεννά και αναπαράγει διοξίνες, τρελές αγελάδες, μεταλλαγμένα τρόφιμα, που αφήνει την εμπορική ναυτιλία να μολύνει τις θάλασσες, που ισοπεδώνει τα δάση και από πάνω υποκρίνεται. Η Αριστερά, με την οργανωμένη πάλη της είναι ικανή να δράσει και πετύχει. Με τους αγώνες της είναι ικανή να αποδείξει ότι η σωτηρία του περιβάλλοντος εντάσσεται σ’ ένα συνολικό αγώνα, για μια ποιοτικά ανώτερη κοινωνία.
