(Απρίλης 2008, του Παναγιώτη Χριστοδούλου)
Στη δική μας αντίληψη για να αντιμετωπιστεί η μάστιγα των ναρκωτικών, πρέπει κατ’ αρχήν να προσδιορίσουμε τι πρόβλημα είναι και ποιες είναι οι αιτίες του. Η μάστιγα των ναρκωτικών και οι συνέπειες χρήσης τους, έχουν σοβαρό αντίκτυπο τόσο στον ίδιο τον ναρκομανή και κατ’ επέκταση στην κοινωνία ευρύτερα, συνεπώς η χρήση των ναρκωτικών αποτελεί κοινωνικό πρόβλημα. Όμως κανένα κοινωνικό πρόβλημα δεν είναι τυχαίο, αν αναλογιστούμε ότι οι νέοι μεγαλώνουν σε μια κοινωνία, με τις δοσμένες συνθήκες και σχέσεις, όπου κυρίαρχο στοιχείο είναι ο σκληρός ανταγωνισμός για την εξασφάλιση δουλειάς, μόρφωσης, στέγης, δικαιωμάτων, ελεύθερου χρόνου κλπ. Αλλά το σύστημα που ζούμε, εξ ορισμού δε μπορεί να καλύψει τις ανάγκες αυτές για όλους τους νέους.
Κάπου εδώ πλασάρεται η ουσία ως μέσον φυγής. Έτσι γεννιούνται τα «προσωπικά» αδιέξοδα, η αβεβαιότητα για το μέλλον, η στροφή στον ατομικισμό και η ανάγκη κάλυψης των ατομικών υλικών ή άλλων ελλείψεων. Χρησιμοποιείται από κάποιον δηλαδή η ουσία, σε τελική ανάλυση, ως μέσον φυγής από τον ίδιο τον εαυτό του. Όσοι κάνουν χρήση, επιδιώκουν σε μια τεχνητή πραγματικότητα να βρουν ό,τι η καθημερινότητα τους στερεί. Έναν κοινωνικό ρόλο, ταυτότητα, ανακούφιση από τα προβλήματα, επικοινωνία, ψευδαισθήσεις επιτυχίας, ευτυχία. Συνεργός στην ώθηση των νέων για χρήση ουσιών, είναι η προβολή προϊόντων μαζικής υποκουλτούρας και πρότυπων που διαβρώνουν τις συνειδήσεις των νέων. Κινηματογράφος, μουσική και μόδα, διαπνέονται έντονα από τη ναρκοκουλτούρα, την παρουσίαση δηλαδή της χρήσης, αν όχι σαν κάτι θετικό, σαν κάτι φυσιολογικό.
Για εμάς, η χρήση των εξαρτησιογόνων ουσιών έχει τις ρίζες της στο ίδιο το σύστημα, στα αδιέξοδα που αυτό αναπαράγει για τους νέους, στον τρόπο ζωής και τις αξίες που συνοδεύουν τον καπιταλισμό.
Σήμερα, η κυρίαρχη αστική ιδεολογία, πλάθει πλήθος θεωριών για να εξηγήσει το φαινόμενο. Κάποια ρεύματα για παράδειγμα, προσπαθούν να φορτώσουν την ευθύνη στον ίδιο τον τοξικομανή, στην οικογένεια του, στις παρέες του, ανάγοντας σε κυρίαρχες αιτίες παράγοντες που καθορίζονται και διαμορφώνονται από την ίδια την κοινωνία. Έχει μάλιστα περάσει το λανθασμένο μήνυμα ότι οι ναρκομανείς είναι έκτρωμα της κοινωνίας και όχι θύματα του ιδίου του συστήματος, καλύπτοντας έτσι την πολιτική που οδηγεί τους νέους στα ναρκωτικά. Κάποια άλλα ρεύματα, προσπαθούν να αποδείξουν ότι η τοξικομανία είναι σύμφυτη με τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, ή ότι είναι ενσωματωμένη στο DNA μας. Αυτό το ρεύμα, βιολογικοποιώντας κοινωνικά χαρακτηριστικά, δεν κάνει τίποτα παραπάνω από αυτό που έκανε για παράδειγμα η χιτλερική προπαγάνδα, όταν μετρούσε τις διαστάσεις των ανθρωπίνων κρανίων, για να δικαιολογήσει την ανωτερότητα της «άριας» φυλής. Η επιδίωξη είναι να ειδωθεί το φαινόμενο ξεκομμένο από τις κοινωνικές σχέσεις και να παρουσιαστούν οι παράγοντες που οξύνουν το πρόβλημα ως αιτίες που το γεννούν. Κοινό στόχος είναι να αθωωθεί το καπιταλιστικό σύστημα, τα αδιέξοδα του και τις αξίες που καλλιεργεί.
Συν τοις άλλοις, η διακίνηση των ναρκωτικών αποτελεί μια εξαιρετικά προσοδοφόρα επιχείρηση, ενώ αυτά αποτελούν ένα ισχυρό όπλο κοινωνικού ελέγχου της νεολαίας. Τα ναρκωτικά, χρησιμοποιήθηκαν πολλές φορές για να αποπροσανατολίσουν λαούς και για επίτευξη των στόχων και των σκοπών τους με περισσότερη ευκολία. Τρανταχτό παράδειγμα είναι η ελεύθερη διακίνηση των ναρκωτικών στις ΗΠΑ την περίοδο του πολέμου στο Βιετνάμ, όπου τα αντιπολεμικά συνθήματα διαδέχτηκε το sex drugs and rock and roll, και τη χρηματοδότηση της Κολομβίας από τη CIA.
Φυσικά όμως, ο κάθε τοξικομανής μπορεί να απεξαρτηθεί ακόμα και μέσα σε αυτό το σύστημα, αν υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις και μια πολιτική πρόληψης-θεραπείας-επανένταξης, που θα έχει επιστημονική τεκμηρίωση και ολόπλευρη κρατική στήριξη. Με επέκταση των κέντρων πρόληψης σε όλη την Κύπρο, εισαγωγή προγραμμάτων θεραπείας και ένα ολοκληρωμένο σχέδιο οικονομικής και κοινωνικής στήριξης των οικογενειών των εξαρτημένων.
Η οριστική εξάλειψη βρίσκεται στους αγώνες του ίδιου του λαού. Περνά μέσα από τους αγώνες για άρση των κοινωνικών ανισοτήτων, αφού το πρόβλημα, με βάση και επιστημονικά στοιχεία, έχει σε μεγάλο βαθμό ταξικό χαρακτήρα, τους αγώνες για ολόπλευρη στήριξη της λαϊκής οικογένειας, για αναβάθμιση του σχολείου και τη ριζική αλλαγή του προσανατολισμού του ώστε να στοχεύει στη συναισθηματική και πνευματική καλλιέργεια των νέων και στην ανάπτυξη κριτικής σκέψης. Περνά επίσης μέσα από τον κοινωνικό έλεγχο των ΜΜΕ και ιδιαίτερα για προστασία των νέων από τα προϊόντα μαζικής υποκουλτούρας που κατακλύζουν τους νέους από την παιδική ηλικία.
Αντίποδας μπορεί να είναι η δημιουργία συνθηκών υγιούς απασχόλησης της νεολαίας με έργα υποδομής, πολιτιστικού και αθλητικού χαρακτήρα. Το σχολείο πρέπει να λειτουργήσει έτσι ώστε διαμέσου της ανθρωποκεντρικής παιδείας να αποκτήσουν οι νέοι κριτική σκέψη. Μπροστά στα προβλήματα που προβάλλει το σύστημα, οι νέοι πρέπει να είναι το ριζοσπαστικό εκείνο κομμάτι της κοινωνίας που μπορεί να οδηγήσει στην αντιμετώπιση τους. Αυτά όμως χρειάζονται και ένα νέο εκπαιδευτικό σύστημα, ανθρωποκεντρικό, με στόχο να δημιουργήσει νέους δημιουργικά σκεπτόμενους και όχι πιόνια του συστήματος.
Πρέπει, ταυτόχρονα, να εκσυγχρονιστεί η νομοθεσία, ώστε η προσοχή του νόμου να στρέφεται στους εμπόρους και όχι στους χρήστες. Γενικότερη επιδίωξη της σχετικής νομοθεσίας και των φορέων που εμπλέκονται στην πρόληψη, τη θεραπεία, τη δίωξη κλπ των ναρκωτικών, είναι η καταδίκη των ναρκωτικών στη συνείδηση του λαού. Σημαντική είναι και η επανένταξη των πρώην χρηστών στην κοινωνία μετά την απεξάρτηση, με την εισαγωγή καινούργιων προγραμμάτων και δράσεων.
Έχουμε έντονα αντίθετη άποψη σε πολιτικές που εφαρμόστηκαν στο εξωτερικό (διαχωρισμών μαλακών-σκληρών, νομιμοποίηση της χρήσης κλπ) και απέτυχαν παταγωδώς οξύνοντας το πρόβλημα. Και αυτό, γιατί για εμάς το πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών δεν είναι η χρήση απλά μιας βλαβερής χημικής ουσίας. Είναι το «γιατί» της χρήσης, το τι συμβολίζει η χρήση, τι σύστημα αξιών και στάσης ζωής συνοδεύει τη χρήση. Η δική μας αντίληψη, η ιδεολογία, οι αρχές και οι αξίες της αριστεράς, αντιστρατεύονται τη φυγή, την αποξένωση, την παραίτηση από τη ζωή, τα ψεύτικα ιδανικά. Εμείς γνωρίζουμε ότι για τη σήψη και τα αδιέξοδα της κοινωνίας και της εποχής μας ευθύνεται το γερασμένο και σάπιο σύστημα του καπιταλισμού. Απορρίπτουμε την χειραγώγηση της συνείδησης και της ζωής μας. Εμείς επιλέγουμε συνειδητά και προτείνουμε την αισιόδοξη και αγωνιστική στάση ζωής, τη δράση, τη δημιουργία, τα οράματα, τους αγώνες μας!
