Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση στην Κύπρο

(Μάρτης 2007,

του Κωνσταντίνου Παναγιώτου)

Η Παιδεία αποτελεί βασικό κοινωνικό αγαθό, το οποίο πρέπει να διασφαλίζεται από την εξασφάλιση ίσων ευκαιριών μόρωσης και τη δυνατότητα ανάδειξης και επιτυχίας για όλους.  Στην αντίληψη που θέλει την Παιδεία μηχανή διάπλασης σε προεπιλεγμένα πρότυπα, η Αριστερά αντιπαραθέτει την αντίληψη ότι η Παιδεία πρέπει να προσφέρει τη δυνατότητα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας ενός κριτικά σκεπτόμενου με πλήρη επιστημονική γνώση με πολιτιστικές και πνευματικές ανησυχίες με γνώση της Ιστορίας και της κοινωνικής εξέλιξης που θα τον καθιστά έτοιμο να αγωνιστεί για την Πρόοδο και τη δικαιοσύνη.  Η επιστήμη να τίθεται στην υπηρεσία του λαού και των αναγκών του.

Τα δέκα χρόνια της συντηρητικής διακυβέρνησης του Συναγερμού έχουν οδηγήσει το εκπαιδευτικό σύστημα μπροστά σε τεράστια αδιέξοδα.  Η εικόνα που είχε το εκπαιδευτικό σύστημα πριν την έναρξη της μεταρρύθμισης ήταν τραγική.  Η δημόσια παιδεία γινόταν θύμα στο βωμό της γενικότερης νεοφιλελεύθερης πολιτικής λιτότητας. Δεν υπήρχε οποιοδήποτε επίσημο κυβερνητικό πρόγραμμα και στοχοθεσία. Υπήρχαν ψηλά ποσοστά αναλφαβητισμού και σχολικής αποτυχίας, ψηλά ποσοστά σχολικής διαρροής, αυξημένη παραπαιδεία και ανεπαρκής υποδομή.  Επικρατούσε ένα αυταρχικό μοντέλο εκπαίδευσης, με ένα εξεταστικοκεντρικό χαρακτήρα και βαθιά αντιδημοκρατικές αντιλήψεις για το ρόλο των μαθητών. Τα συντηρητικά κατεστημένα του υπουργείου και των καθηγητικών κύκλων ήταν οι απόλυτοι άρχοντες. Η κατάσταση επιδεινωνόταν δραματικά με την έξαρση του εθνικισμού-σοβινισμού μέσα στα σχολεία, κάτω από το μανδύα των διαλαλούμενων «ελληνοχριστιανικών ιδεωδών».

Μπροστά στα συσσωρευμένα αδιέξοδα του εκπαιδευτικού συστήματος, η κυβέρνηση της δημοκρατικής συνεργασίας προχώρησε με αποφασιστικότητα στη δέσμευσή της για συνολική προοδευτική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση.  Το ΑΚΕΛ είναι το κόμμα που ανέδειξε αυτή την αναγκαιότητα για ριζική μεταρρύθμιση στην Παιδεία και με δική του πρωτοβουλία ενσωματώθηκε αυτή η αναγκαιότητα στο πρόγραμμα διακυβέρνησης.  Βασική αρχή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης είναι η μετεξέλιξη  του κυπριακού σχολείου, όχι σε σχολείο της οικονομίας της αγοράς, αλλά σε δημοκρατικό σχολείο της αγοράς του δήμου, σε δημοκρατικό σχολείο του πολίτη και η κατοχύρωση της δημόσια εκπαίδευσης ως κοινωνικό και πολιτιστικό δικαίωμα για όλους. Οι στόχοι της μεταρρύθμισης περιγράφονται στην αρχική διακήρυξη ως εξής:

• Ανθρωποκεντρικό σχολείο που επιδιώκει τη μόρφωση, την παιδεία του ανθρώπου- πολίτη, όχι μόνο την εκπαίδευση - κατάρτιση.
• Διαμόρφωση ανθρώπων-πολιτών με δημοκρατικό πνεύμα, δημοκρατικές αξίες, ηθικοπολιτικές αρετές, με κριτικό πνεύμα και νόηση που να θέτουν τη μόρφωσή τους στην υπηρεσία της κοινωνίας και του συνόλου. Έμφαση στην παιδεία του ελεύθερου δημοκρατικού πολίτη μιας ενωμένης Κύπρου σε συνθήκες αλληλοσεβασμού με την τουρκοκυπριακή κοινότητα.
• Ένα σχολικό σύστημα που σέβεται τη διαφορετικότητα που να καλλιεργεί δεξιότητες, ικανότητες, αξίες και να λειτουργεί για την κοινωνική ενσωμάτωση όλων των παιδιών.
• Ανθρωποκεντρική παιδεία, όπου η γενική μόρφωση και η τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση αποτελούν ουσιαστική ενότητα.
• Δημοκρατικό εκπαιδευτικό σύστημα όπου ο εκπαιδευτικός συμμετέχει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και οι μαθητές θα πρωταγωνιστούν στη ζωή της σχολικής κοινότητας και θα έχουν κατοχυρωμένο το δικαίωμά τους στην έκφραση και το συνδικαλισμό.
• Απάλειψη των στενά εθνοκεντρικών, μονοπολιτισμικών και κατ’ επέκταση εθνικο-δυιστικών στοιχείων που για χρόνια βαραίνουν την κυπριακή παιδεία και η προώθηση διαπολιτισμικής και πολυπολιτισμικής προσέγγισης που να συνδέει τις κυπριακές παραδόσεις με τη γνώση του πολιτισμού των άλλων.

Μερικά από τα μέτρα που έχουν ήδη εφαρμοστεί και προωθούν βήμα βήμα την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση είναι:

Συνεχίζεται με έντονους ρυθμούς και καλύτερο προγραμματισμό η ανέγερση νέων σχολικών κτιρίων και η βελτίωση των υφιστάμενων, η εισαγωγή από το 2005 της δημόσιας, δωρεάν και υποχρεωτικής  προδημοτικής εκπαίδευσης, της πιο σημαντικής θεσμικής αλλαγής της τελευταίας δεκαετίας, αύξηση των δαπανών για την προδημοτική και δημιουργία νέων τμημάτων στα δημόσια νηπιαγωγεία, η εφαρμογή ενιαίου ολοήμερου, υποχρεωτικού, δημοτικού σχολείου με ενιαίο αναλυτικό πρόγραμμα, η μείωση των μαθητών κατά τα τμήμα σε όλες τις τάξεις του δημοτικού, στη α’ γυμνασίου και γ’ λυκείου, η καθιέρωση του θεσμού του Ανοικτού Σχολείου ως κέντρου πολιτισμού, αθλητισμού και δημιουργίας, η λειτουργία μουσικού λυκείου και αθλητικού λυκείου, η ίδρυση και λειτουργία του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, το οποίο θα δεχθεί τους πρώτους 550 φοιτητές το 2007/08 και λειτουργία στα επόμενα χρόνια Ιατρικής και Νομικής Σχολής, η εισαγωγή των πρώτων φοιτητών του Ανοιχτού Πανεπιστημίου από το 2006/07, η επέκταση του Πανεπιστημίου Κύπρου με νέα τμήματα και ανέγερση με ταχείς ρυθμούς της πανεπιστημιούπολης και η επέκταση και εμβάθυνση της κρατικής φοιτητικής μέριμνας (χορηγία για ηλεκτρονικό υπολογιστή, κρατική χορηγία, φοιτητική ταυτότητα, ταμείο άπορων φοιτητών κ.ά)

Ιδιαίτερα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση στόχος είναι σταδιακά η πλειοψηφία των Κυπρίων φοιτητών να σπουδάζει στα δημόσια ΑΑΕΙ της Κύπρου έτσι ώστε μέχρι το 2014 το Πανεπιστήμιο Κύπρου να έχει 10 χιλιάδες προπτυχιακούς και 2 χιλιάδες μεταπτυχιακούς φοιτητές και το ΤΕΠΑΚ 8 χιλιάδες και 2 χιλιάδες αντίστοιχα.

Σημαντικό θέμα είναι και η αναθεώρηση των βιβλίων της Ιστορίας, με στόχο η σύγχρονη Ιστορία της Κύπρου να διδάσκεται ολοκληρωμένα και αντικειμενικά σε συνάρτηση και με την απάλειψη των εθνικιστικών στοιχείων. Η πρόσφατη συζήτηση γύρω από το βιβλίο ιστορίας της ΣΤ’ δημοτικού αν είναι κάτι που ανέδειξε χωρίς καμιά αμφιβολία είναι την αναγκαιότητα για τη συγγραφή των βιβλίων ιστορίας που διδάσκονται στην Κύπρο από την ίδια την κυπριακή πολιτεία. Η τραγωδία του 74 και όλα όσα είναι συνυφασμένα με αυτή, τα χρόνια της ειρηνικής συμβίωσης ε/κ και τ/κ και οι κοινοί τους αγώνες αλλά και άλλες σημαντικές πτυχές της πρόσφατης και παλαιότερης ιστορίας μας θα πρέπει να καταγραφούν και να διδάσκονται ορθά και αντικειμενικά στα σχολεία μας.

Βήμα προς τα εμπρός είναι και η εισαγωγή της τουρκικής γλώσσας στα σχολεία. Ένα βήμα που προκάλεσε και θα προκαλέσει και στο μέλλον αντιδράσεις από στενόμυαλους και συντηρητικούς κύκλους και από όσους διαφωνούν με την προοπτική της επανένωσης της Κύπρου. Η γλώσσα της τουρκοκυπριακής κοινότητας είναι επίσημη γλώσσα του κράτους μας και η γνώση της από τους Ελληνοκύπριους (και το αντίστροφο) θα αποτελέσει ένα πολύ θετικό υπόβαθρο για τα χρόνια της μελλοντικής κοινής συμβίωσης. Θετική είναι η εισαγωγή της τουρκικής γλώσσας αρχικά σε προαιρετική βάση.

Στον αγώνα που δίνουμε για μια ελεύθερη, επανενωμένη κοινή πατρίδα Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, σηματινκός ρόλος κατανέμεται στην εκπαίδευση όλων των βαθμίδων. Η Παιδεία ως κοινωνικό δικαίωμα για κάθε άνθρωπο και δεν μπορεί να το στερηθεί.  Ένα δημόσιο και δωρεάν εκπαιδευτικό σύστημα με αυξημένες δημόσιες δαπάνες που θα ελέγχεται από την κοινωνία και θα την υπηρετεί.  Η Αριστερά είναι ο κινητήριος μοχλός της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης τόσο το ΑΚΕΛ μέσα στη βουλή και στην κυβέρνηση όσο και η προοδευτική παρέμβαση μέσα στο μαθητικό, φοιτητικό και εκπαιδευτικό κίνημα. Ο αγώνας για παιδεία δημόσια, δωρεάν, ανθρώπινη και δημοκρατική είναι δεμένος διαλεκτικά με τον αγώνα για την ποιοτικά ανώτερη κοινωνία.