ΝΑΙ στην ομοσπονδία - ΟΧΙ στη διχοτόμηση
(Σεπτέμβρης 2007,
του Βάκη Χαραλάμπους)
Η πολιτική συζήτηση που ανέκυψε στην Κύπρο με την αμφισβήτηση της διζωνικής-δικοινοτικής ομοσπονδίας, παίρνει την πολιτική ζωή του τόπου μας τριάντα χρόνια πίσω, όταν κυριαρχούσε το θέμα της μορφής λύσης και του περιεχομένου της.
Με αυτή την αφορμή, ας εξετάσουμε όμως τι σημαίνει ο καθένας από αυτούς τους όρους. Σήμερα τα κράτη με ομοσπονδιακή πολιτειακή δομή καταλαμβάνουν σχεδόν τη μισή έκταση του πλανήτη και σε αυτά ζει περίπου το 40% του πληθυσμού. Η κάθε ομοσπονδία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Ορισμένες ιδρύθηκαν με συνένωση χωριστών κρατών (ΗΠΑ, Γερμανία, Ελβετία και όλες σχεδόν οι σύγχρονες ομοσπονδίες π.χ. Βέλγιο) άλλες ιδρύθηκαν για αποκέντρωση αχανών κρατών, άλλες για ιστορικούς λόγους και άλλες για αντιμετώπιση προβλημάτων μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων. Παρά τις ιδιαιτερότητες, υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά γνωρίσματα όλων ανεξαιρέτως των ομοσπονδιών τα οποία και καθορίζουν το περιεχόμενο του όρου.
Έτσι, η κάθε ομοσπονδία αποτελείται από δύο τουλάχιστον περιφέρειες, καθεμιά από τις οποίες έχει δικά της όργανα εξουσίας (κυβέρνηση, βουλή, δικαστήρια). Αυτή είναι και η ειδοποιός διαφορά από το ενιαίο κράτος, του οποίου οι επαρχίες δεν έχουν δικά τους όργανα εξουσίας αλλά υπάγονται απευθείας στην κεντρική εξουσία. Και αφού υπάρχουν κεντρικά και περιφερειακά όργανα εξουσίας, είναι απαραίτητος ο διαχωρισμός των αρμοδιοτήτων μεταξύ τους. Οι βασικές αρμοδιότητες που διασφαλίζουν την ενότητα του κράτους ανήκουν στο κέντρο, ενώ οι περιφέρειες των ομοσπονδιακών κρατών έχουν ταυτόσημες αρμοδιότητες. Εννοείται ότι όλες οι ομοσπονδίες έχουν μία κυριαρχία, διεθνή προσωπικότητα και ιθαγένεια και διασφαλίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις βασικές ελευθερίες.
Ο όρος «δικοινοτική» όπως καθορίζεται από τον ΟΗΕ σημαίνει ότι και οι δυο κοινότητες θα συμμετέχουν αποτελεσματικά στα όργανα και τις αποφάσεις της κεντρικής εξουσίας, στοιχείο που προϋπήρχε και στο Σύνταγμα του 1960.
Η διζωνικότητα ως προς το περιεχόμενο δεν είναι άλλη από την ύπαρξη δυο ζωνών (ή πολιτειών όπως ονομάζονται στις ΗΠΑ ή καντονίων στην Ελβετία ή επαρχιών στον Καναδά αυτό δεν έχει ουσιαστική σημασία) καθεμιά από τις οποίες θα διοικείται από την αντίστοιχη κοινότητα. Γίνεται συχνά αναφορά στη Συμφωνία Υψηλού επιπέδου του ‘77 και στο τι αυτή προνοεί. Στη συμφωνία λοιπόν αναφέρεται ρητώς ότι επιδιώκουμε μια ανεξάρτητη, αδέσμευτη, δικοινοτική ομοσπονδιακή δημοκρατία. Αν αυτό δεν είναι διζωνική ή διπεριφερειακή (έχουν την ίδια έννοια οι δύο ορολογίες) ομοσπονδία ας το κρίνει ο κάθε νουνεχής πολίτης. Όσον αφορά την «ταμπέλα» της διζωνικής, παρόλο που δε αναφέρεται σαν ορολογία στη Συμφωνία Υψηλού επιπέδου, πρέπει να γνωρίζουμε ότι στη συνέχεια έγινε δεκτή και αυτή αφού όλα τα σχέδια του ΟΗΕ που υποβλήθηκαν μετά τις Συμφωνίες Υψηλού επιπέδου προνοούν σαφέστατα για διζωνική ομοσπονδία σχετικά με την εδαφική πτυχή, δηλαδή υιοθετούν τον όρο και του προσδίδουν το περιεχόμενο που αναφέραμε πιο πάνω. Το ίδιο και πληθώρα ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Κανένα από αυτά δεν απορρίφθηκε γιατί ανέφερε τη «διζωνική». Ακόμη και η ίδια η συμφωνία Παπαδόπουλου-Ταλάτ της 8ης Ιουλίου προνοεί «δέσμευση για την επανένωση της Κύπρου με βάση μια διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία και πολιτική ισότητα, όπως καθορίζεται στα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας».
Συμπερασματικά, αν είμαστε ειλικρινείς ότι μας ενδιαφέρει το περιεχόμενο της λύσης και όχι η ταμπέλα, τότε θα πρέπει να απαντήσουμε χωρίς περιστροφές: δεχόμαστε ότι η λύση του κυπριακού θα προνοεί για δύο ζώνες (ή όπως άλλως ονομαστούν), καθεμιά από τις οποίες θα διοικείται από την αντίστοιχη κοινότητα και θα έχει τα δικά της όργανα εξουσίας και αρμοδιότητες, ταυτόσημες με εκείνες της άλλης περιφέρειας; Δεχόμαστε ότι και οι δύο κοινότητες θα έχουν αποτελεσματική συμμετοχή στα όργανα και τις αποφάσεις της κεντρικής εξουσίας; Αν ναι, τότε δεχόμαστε τις Συμφωνίες Υψηλού επιπέδου και συνεπώς τη λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας. Αν όχι, τότε είναι τις ίδιες τις Συμφωνίες Υψηλού Επιπέδου του 1977 και του 1979 που απορρίπτουμε και τα περί ταμπέλας συνιστούν υπεκφυγές.
Η ανοιχτή αμφισβήτηση της μορφής λύσης από τον προκαθήμενο της εκκλησίας, ηγετικά στελέχη του ΔΗΚΟ και της ΕΔΕΚ συνέπεσε με την επίσημη προσχώρηση του αντιομοσπονδιακού ΕΥΡΩΚΟ στο στρατόπεδο του προεδρικού. Η αντιπαράθεση σχετικά με την ομοσπονδιακή λύση είναι για χρόνια τώρα ιδιαίτερα έντονη μέσα στο κυπριακό φοιτητικό κίνημα, όπου οι ακροδεξιές εθνικιστικές δυνάμεις παραμένουν δυστυχώς δυνατές. Προηγήθηκε τον περσινό Δεκέμβρη στο συνέδριο της ΠΟΦΕΝ η απαλοιφή του όρου «διζωνική-δικοινοτική» από τα ψηφίσματα του κυπριακού με την ετερόκλητη πλειοψηφία Πρωτοπορίας-Αναγέννησης-Αγώνα. Συνέχεια είχαμε στην Αθήνα, με τη στάση των ηγεσιών Αναγέννησης και Αγώνα που διέκοψαν τη πενταετή συνεργασία με την Προοδευτική αρνούμενες κάθε αναφορά σε λύση ομοσπονδίας, αντίθετα σε όσα στήριζαν για χρόνια. Προς ευχαρίστηση του Δράσις-ΚΕΣ και προς μεγάλη απογοήτευση εκατοντάδων δημοκρατικών φοιτητών…
Θα το πούμε για άλλη μια φορά: το δίλημμα που έθεσαν μπροστά μας το πραξικόπημα και η εισβολή είναι ομοσπονδία ή διχοτόμηση. Η αμφισβήτηση της ομοσπονδίας καθίσταται ζημιογόνα έως και επικίνδυνη. Καταρχήν, η εγκατάλειψη μιας πορείας συνομιλιών τριάντα χρόνων θα καταστήσει την πλευρά μας αναξιόπιστη βοηθώντας έτσι στην αναβάθμιση του παράνομου κράτους στα κατεχόμενα και επιτρέποντας στην Τουρκία να εντείνει την αμφισβήτηση του συμφωνημένου πλαισίου λύσης. Η ομοσπονδία αποτελεί το σημείο σύγκλισης μεταξύ των δύο κοινοτήτων αλλά και το σημείο απόρριψης των δύο ακραίων τάσεων που ιστορικά καταγράφηκαν στο κυπριακό: της ένωσης ή της διπλής ένωσης και της διχοτόμησης. Ας μην ξεχνάμε ότι διαδοχικά οι κυβερνήσεις της Κύπρου δεσμεύτηκαν και συμμετείχαν σε συνομιλίες για την επίλυση του κυπριακού στη βάση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας, κατόπιν ομόφωνων αποφάσεων του Εθνικού Συμβουλίου.
Τίθεται το ερώτημα αν θέλουμε διχοτόμηση και επομένως επισφράγιση και επικρότηση του δίδυμου εγκλήματος του 1974 -πραξικόπημα και εισβολή- και εξυπηρέτηση των σχεδίων της Άγκυρας και των Αμερικανοβρετανών ή αν είμαστε διατεθειμένοι να αγωνιστούμε για τη μόνη εφικτή λύση και την επανένωση του νησιού μας στη βάση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας. Εμείς επιλέγουμε τον οδυνηρό μεν, αλλά έντιμο συμβιβασμό με τους Τουρκοκύπριους συμπατριώτες μας και όχι το συμβιβασμό με την κατοχή, τη διχοτόμηση και τον ιμπεριαλισμό. Επιλογή λύσης το συντομότερο δυνατόν, που να αποκαθιστά την ανεξαρτησία και την ενότητα της Κύπρου, να μας απαλλάσσει από τα κατοχικά στρατεύματα, τα δικαιώματα μονομερούς επέμβασης, τον εποικισμό, τις μητέρες πατρίδες, τους ξένους κηδεμόνες. Να ανοίγει το δρόμο στο κυπριακό λαό, Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, να γίνει επιτέλους αφέντης στον τόπο του!
