Ομοσπονδία, η μόνη λύση

(Οκτώβρης 2008,

του Δημήτρη Παλμύρη)

Με το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης του Ιούλη της Χούντας και της ΕΟΚΑ Β΄και την τούρκικη εισβολή του Αττίλα στις 20 του Ιούλη το 1974, ο κυπριακός λαός ήλθε αντιμέτωπος με την καταστροφή: την κατοχή του 40% του κυπριακού εδάφους, τη βίαιη μετακίνηση πληθυσμών, την προσφυγιά, τον κίνδυνο της διχοτόμησης της πατρίδας μας.

Με την επιστροφή του Μακαρίου και τη συγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου, αναπτύσσεται έντονος προβληματισμός ανάμεσα στις πολιτικές δυνάμεις για την τακτική του αντικατοχικού αγώνα. Ασφαλώς το κυπριακό πρόβλημα είναι πρώτιστα πρόβλημα εισβολής και κατοχής, παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Κυπρίων, ιμπεριαλιστικών επεμβάσεων. Ταυτόχρονα όμως υπάρχει και η εσωτερική πτυχή του κυπριακού προβλήματος που βρίσκεται στις σχέσεις των δύο κοινοτήτων και στη διακυβέρνηση της κοινής τους πατρίδας. Λαός και ηγεσία αποκλείουν τον πόλεμο ως μέσο διεκδίκησης λύσης του Κυπριακού, γιατί με το ανισοζύγιο δυνάμεων που υπάρχει, θα οδηγούσε στην οριστική καταστροφή της Κύπρου κι εξάλλου ένας πόλεμος θα διευρύνει το χάσμα ανάμεσα σε Ε/κ και Τ/κ. Όλοι αντιλαμβάνονται ότι η λύση πρέπει να είναι ειρηνική, μέσα από συνομιλίες υπό την αιγίδα του ΟΗΕ και θα είναι, ως προς την εσωτερική της πτυχή, ένας συμβιβασμός ανάμεσα στις δυο κοινότητες.

Η Κεντρική Επιτροπή του ΑΚΕΛ, από το Νοέμβρη του 1974, είχε καλέσει το Μακάριο να αποδεχτεί τη συζήτηση της λύσης ομοσπονδίας. Κάτω από τις νέες συνθήκες,  ελπιδοφόρος αλλά και οδυνηρή οδός διαφάνηκε η λύση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας. Προς αυτή λοιπόν την κατεύθυνση υπογράφτηκε η πρώτη Συμφωνία  Υψηλού Επιπέδου 1977 μεταξύ Μακαρίου και Ντεκτάς, που αποδεχόταν το περιεχόμενο της λύσης αυτής. Το 1979 επαναβεβαιώνεται η δέσμευση στη μορφή της λύσης, με συμφωνία μεταξύ Κυπριανού και Ντεκτάς και υιοθετείται από τότε από τα Ηνωμένα Έθνη και ενσωματώνεται σε όλα τους τα ψηφίσματα και όλες τους τις αποφάσεις. Είναι η λύση την οποία υιοθέτησαν από τότε όλες οι κυπριακές και ελληνικές κυβερνήσεις, όλα τα κόμματα σε Κύπρο και Ελλάδα (πλην ΕΥΡΩ.ΚΟ και ΛΑΟΣ αντίστοιχα).

Αποτελεί όμως, το κυριότερο, τη λύση στην οποία συγκλίνουν Ε/κ και Τ/κ. Για μας έχει μεγάλη σημασία να ξεκαθαρίζεται ρητά και καθαρά η δέσμευση της πλευράς μας στα συμφωνηθέντα, πράγμα που ενισχύει την αξιοπιστία και διεθνώς και απέναντι στους Τ/κ συμπατριώτες μας. Είναι για εμάς ουσιαστικό σημείο στην κριτική μας σε άλλες πολιτικές δυνάμεις η συνέπεια και η ειλικρίνεια τους σε αυτό το σημείο. Έχει επίσης περισσότερη σημασία να γίνει και να γίνεται ουσιαστική ενημέρωση και συζήτηση πλατιά μέσα στο λαό μας, για τη σημασία και τις πρόνοιες αυτής της λύσης. Αν είναι κάτι που όλοι παραδέχονται για την κυπριακή Αριστερά, είναι ότι εδώ και δεκαετίες, παρά το κόστος, παραμένει αταλάντευτα προσηλωμένη στη λύση διζωνικής δικοινοτικής  ομοσπονδίας και μιλά ξεκάθαρα στο λαό γι’ αυτή.

Τι προνοεί όμως σε γενικές γραμμές η ομοσπονδία; Τα ομοσπονδιακά κράτη σήμερα καταλαμβάνουν τη μισή σχεδόν έκταση του πλανήτη και σε αυτά ζει το 40% περίπου του παγκόσμιου πληθυσμού. Ομοσπονδιακά κράτη μπορούν να δημιουργηθούν είτε με συνένωση δύο ή και παραπάνω χωριστών κρατών (ΗΠΑ, Γερμανία, Ελβετία), είτε με αποκέντρωση ενός ενιαίου κράτους (Βέλγιο, Βραζιλία) για λόγους που διαφέρουν βεβαίως σε κάθε περίπτωση. Για τους ίδιους λόγους και η κάθε ομοσπονδία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Για την Κυπριακή Δημοκρατία, τα αποτελέσματα του πραξικοπήματος και της εισβολής (ιδιαίτερα η βίαιη μετακίνηση των πληθυσμών, η κατοχή και ο κίνδυνος της διαίρεσης), κατέστησαν την ομοσπονδία ως τη μόνη λύση, πράγμα που δε συνέβαινε πριν το 1974.

Το κάθε ομοσπονδιακό κράτος αποτελείται από δύο ή περισσότερες «περιφέρειες» ή αλλιώς «πολιτείες» (ΗΠΑ) ή «καντόνια» (Ελβετία) ή «γαίες» (Γερμανία) ή «ζώνες» κλπ. Η ονομασία των περιφερειών αυτών ποικίλει, η ουσία όμως είναι η ίδια: η κάθε περιφέρεια, δηλαδή κάθε ομόσπονδο κράτος, έχει τα δικά της όργανα εξουσίας (κυβέρνηση, βουλή, δικαστήρια) με ισοδύναμες και ταυτόσημες αρμοδιότητες μεταξύ των περιφερειών. Οι αρμοδιότητες αυτές μπορεί να αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση, την παιδεία, τον πολιτισμό, τη θρησκεία, την αστυνόμευση κλπ. Στην Κύπρο, την κάθε μια από τις δύο περιφέρειες ή διαφορετικά ζώνες, θα διοικούνται από την αντίστοιχη κοινότητα χωρίς αυτό να συνεπάγεται εθνικά αμιγείς πληθυσμούς. Για το λόγο αυτό, η προτεινόμενη λύση ονομάζεται διζωνική ομοσπονδία, ονομασία που αφορά την εδαφική πτυχή.

Το χαρακτηριστικότερο στοιχείο μιας ομοσπονδίας ωστόσο, είναι ότι οι βασικές αρμοδιότητες που διασφαλίζουν την ενότητα του κράτους ανήκουν στην κεντρική εξουσία, την κυβέρνηση του ομοσπονδιακού κράτους, το οποίο είναι κυρίαρχο σε όλη την επικράτεια, έχει μία διεθνή εκπροσώπηση και του οποίου οι νόμοι είναι άμεσα εφαρμοστέοι στις περιφέρειες. Οι αρμοδιότητες αυτές της κεντρικής εξουσίας είναι οι σημαντικότερες: εξωτερική πολιτική, άμυνα, ασφάλεια, δημοσιονομικά κ.ά. Σε καμία περίπτωση δεν μπορούν οι περιφέρειες να υπερκεράσουν την κεντρική Κυβέρνηση και το κεντρικό Σύνταγμα. Η κάθε περιφέρεια θα έχει το δικό της σύνταγμα, το οποίο θα υπάγεται στο κεντρικό Σύνταγμα και θα εναρμονίζεται με αυτό. Έτσι το κεντρικό Σύνταγμα θα μπορεί να διασφαλίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα σε όλη την επικράτεια του κράτους.

Ένα από το πιο σημαντικά γνωρίσματα της ομοσπονδίας, είναι ότι διασφαλίζει το ένα κράτος με μια κυριαρχία, μια διεθνή προσωπικότητα και μια ιθαγένεια. Ταυτόχρονα όμως θα παρέχει στις δυο κοινότητες εδαφική και θεσμική κυριαρχία. Σημαντική ιδιαιτερότητα της ομοσπονδίας στην Κύπρο είναι ότι θα είναι δικοινοτική.  Στοιχείο που δεν είναι νέο, αφού το στοιχείο αυτό περιλαμβανόταν και στο Σύνταγμα του 1960, παρά το ότι ορισμένοι ουδέποτε το αντιλήφθηκαν. Ο όρος δικοινοτική, όπως καθορίστηκε από τον ΟΗΕ, σημαίνει ότι και οι δύο κοινότητες θα συμμετέχουν αποτελεσματικά στην κεντρική εξουσία, γεγονός που αποτελεί έκφανση της πολιτικής ισότητας των δύο κοινοτήτων. Όπως εξάλλου έκφανση της πολιτικής ισότητας αποτελούν οι ταυτόσημες αρμοδιότητες και ευθύνες των δύο περιφερειών, που θα διοικούνται από κάθε κοινότητα αντίστοιχα. Η πολιτική ισότητα αποτελεί δικλείδα ασφαλείας, έτσι ώστε η μια κοινότητα να μην μπορεί να επιβάλει τη βούληση της στην άλλη και ταυτόχρονα καμιά κοινότητα να μην μπορεί μόνη της να παραλύσει το κράτος. Αυτό δε σημαίνει αριθμητικά ίση συμμετοχή σε όλα τα όργανα της εξουσίας.

Αυτά αποτελούν το βασικό περίγραμμα και τη βάση της λύσης, αφού οι επιμέρους πτυχές αποτελούν αντικείμενο των σημερινών διαπραγματεύσεων. Η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία επομένως θα επανενώσει την πατρίδα μας και θα καθιστά τους Κύπριους, Ε/κ και Τ/κ, αφέντες στον τόπο τους. Το δίλημμα που έθεσε ενώπιον μας η  προδοσία και η εισβολή, είναι είτε η αποδοχή της διχοτόμησης είτε η επανένωση του τόπου με τη λύση της διζωνικής δικοινοτικής  ομοσπονδίας. Όσο κι αν προσπαθούν να πλανίσουν το λαό οι εχθροί της λύσης με τη δήθεν αμφισβήτηση της ομοσπονδίας με την επίκληση μιας αόριστης «ευρωπαϊκής λύσης», θα βρίσκουν απέναντι τους τη βούληση του λαού για επανένωση. Ακόμη και η ίδια η ΕΕ, την οποία επικαλούνται και θυμιατίζουν, στηρίζει τη λύση διζωνικής δικοινοτικής  ομοσπονδίας.

Η δική μας αδιαπραγμάτευτη θέση είναι ότι το ομοσπονδιακό κράτος που θα προκύψει, θα αποτελεί τη μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Απορρίπτουμε τις κηδεμονίες, τις εγγυήτριες δυνάμεις, τα μονομερή δικαιώματα επέμβασης, τον εποικισμό και τους εναγκαλισμούς με τις λεγόμενες μητέρες πατρίδες. Μόνος δρόμος είναι η επανενωμένη, ανεξάρτητη, ελεύθερη, εδαφικά ακέραιη Κύπρος και η αποχώρηση των τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων, ενώ τελικός στόχος παραμένει η πλήρης αποστρατιωτικοποίηση του νησιού.

Η για αιώνες ειρηνική συμβίωση Ε/κ και Τ/κ, οι κοινοί ταξικοί αγώνες που έδωσαν, αλλά και οι καθημερινοί αγώνες στα πλαίσια του Λαϊκού κινήματος, στέλνουν το μήνυμα της ελπίδας για τη λύση που θα γκρεμίσει τα τείχη, το μήνυμα της επανένωσης του Λαού, που το δένει η κοινή του πατρίδα. Αυτός είναι ο πόθος όλης της Κύπρου, γι’ αυτό και στηρίζει παλλαϊκά τον Πρόεδρο Χριστόφια στη μάχη των διαπραγματεύσεων.